Laktoz İntolerans Nedir

Laktoz intoleransı nedir, belirtileri nelerdir? Laktoz intoleransı ile nasıl başa çıkılır, tedavisi nasıl olur. Laktoz intoleranstan nasıl korunur, ilacı var mıdır?

Bu yazımızda; Laktoz intoleransı nedir, laktoz intoleransın belirtileri nelerdir, laktoz intoleransı ile nasıl başa çıkılır, tedavisi nasıl olur, laktoz intoleransın nedenleri ve risk faktörleri nelerdir, laktoz intoleranstan nasıl korunur, ilacı var mıdır sorularına cevap bulabilirsiniz.

 

Laktoz İntoleransı Nedir

Laktoz, sütün doğal yapısında bulunan ve süt şekeri adı ile anılan bir şeker türüdür. Laktoz intoleransı, süt alerjisi ile karıştırılmamalıdır. İkisi birbirinden çok farklı durumlardır. Süt alerjisine neden olan madde sütün doğal yapısında bulunan süt proteini kazeindir. Laktoz intoleransına neden olan ise bizim vücudumuzda sütün doğal yapısında bulunan laktozu parçalayacak laktaz enziminin bulunmaması durumudur. Yani laktoz intoleransı bizim vücudumuzun eksikliğinde dolayı meydana gelmektedir. Ayrıca laktoz yalnızca inek sütünde değil diğer tüm hayvanların sütünde bulunduğu için laktoz intoleransı olan kişiler hiç bir hayvanın sütünü tüketmemesi gerekir. Oysa inek sütüne alerjisi olan kişiler, inek sütü yerine koyun sütü, keçi sütü vb. tüketebilirler.

 

Laktoz İntoleransının Belirtileri Nelerdir

Laktoz intoleransı, sütün baskın şekeri laktozun vücudumuzda sindirilememesinden kaynaklanır. Bu yetersizlik laktaz enziminin eksikliğinden kaynaklanır. Laktaz enzimi normalde ince barsak hücreleri tarafından üretilir. Laktaz enzimi laktozu emilip kana geçebilmesi için daha küçük formları olan galaktoz ve glikoza parçalar. Süt ile alınan laktozu sindirebilmek için gerekli laktaz barsaklarda yeterli olmadığı zaman vücudumuzda sıkıntı oluşturur. Genel olarak laktoz intoleransının belirtileri; mide bulantısı, mide ve barsak krampı, midede şişkinlik, gaz ve ishaldir. Bu belirtiler süt içildikten sonraki yarım saat ile 2 saat arasında bir sürede başlar. Belirtilerin şiddeti bireyin laktozu tolere edebilmesi durumuna göre değişir.

Laktoz intoleransının bazı sebepleri çok iyi bilinmektedir. Örneğin ince barsak ülseri laktaz enzimi üretimini azaltabilir. Nadiren çocuklarda laktaz üretimi doğuştan düşük olabilir. Bir çok insan için ise laktaz eksikliği doğal olarak zamanla gelişen bir durumdur. Yaklaşık 2 yaşından sonra, vücut; laktazı daha az üretmeye başlar. Bununla birlikte birçok insan belirli bir yaşa gelen kadar belirtiler ile karşılaşmayabilir. Laktoz intolerans hastalığı Güney Asya, Orta Doğu ve Afrika’nın bazı bölümlerinde çok yaygın olarak görülmektedir. Avrupa ülkelerinde ise görülme sıklığı oldukça düşüktür.

 

Laktoz İntoleransının Nedenleri ve Risk Faktörleri

Laktoz intoleransı laktaz enziminin barsaklarımızda bulunmamasından, üretilmemesinden kaynaklanır. Normal olarak vücudumuz barsaklarda laktozun sindirilmesi/emilmesi için laktaz enzimi üretmektedir. Laktaz enzimi, laktoz ile karşılaştığında laktozu glikoz ve galaktoza parçalamak ile görevlidir. Parçalanan laktoz, kana glikoz ve galaktoz olarak rahatça girebilmektedir. Parçalanamayan laktoz barsaklarımızda glikoz ve galaktoza parçalanmadan emilmeye çalışıldığında ise laktoz intolerans dediğimiz rahatsızlık ortaya çıkar. Laktoz intoleransın üç farklı tipi bulunmaktadır.

Tip 1 Laktoz İntolerans: Bu tip intoleransta vücudumuz doğduğu andan itibaren laktaz üretebilme yeteneğine sahiptir. Ancak yaş ilerledikçe beslenme şekline bağlı olarak vücuttaki laktaz üretimi yavaşlamakta ve bir zaman sonra durmaktadır.

Tip 2 Laktoz İntolerans: Bu tip intoleransta vücudumuz doğduğu andan itibaren laktaz üretebilme yeteneğine sahiptir. Ancak zaman içerisinde vücutta meydana gelen bir rahatsızlık ya da hastalık neticesinde barsaklarda laktaz üretiminin durması neticesinde ortaya çıkan intolerans durumudur. Bu tip intolerans özellikle barsaklarda, sindirim sisteminde ve bu sistemlerin hücre yapısında meydana gelen değişiklikler neticesinde ortaya çıkmaktadır.

Tip 3 Laktoz İntolerans: Bu tip intolerans kalıtımsal olarak doğuştan meydana gelen intolerans durumudur. Tip 3 Laktoz intolerans durumu nadiren görülen bir durumdur. Gebelik döneminde sağlıklı bir şekilde beslenen annelerin bebeklerinde görülme olasılığı çok düşüktür. Hem annede hem de babada laktoz intolerans rahatsızlığı varsa bu rahatsızlığın bebekte görülme ihtimali çok yüksektir. Bu bebekler doğumundan itibaren anne sütünü de içemezler. Çünkü vücutlarında anne sütünden gelen laktozu sindirebilecek laktaz enzimi vücutlarında hiç yoktur. Bu bebekler laktozsuz süt ve laktozsuz gıdalarla beslenmelidir.

Laktoz intolerans durumunu bunların dışında etkileyen, tetikleyen başka nedenlerde olabilir. Bu nedenler şunlardır:

Yaş: Yaş ilerledikçe laktoz intolerans daha sık ortaya çıkmaktadır. Bebek ve çocuklarda laktoz intolerans nadiren görülmektedir.

Etnisite: Laktoz intolerans, Asyalılarda, ten rengi koyu olan Latin ve siyahi kişilerde ve Kızılderililerde daha sıklıkla görülen bir rahatsızlıktır.

Prematüre Doğum: Prematüre doğan bebeklerde laktaz enzimi vücutlarında yeterli miktarda olmayabilir. Bu sebeple bu şekilde doğan bebekler risk altındadır.

Barsak Hastalıkları: İnce barsak ile ilgili yaşanan problemler ve hastalıklar laktoz intoleransını tetikleyebilir. Bu nedenle barsaklarıyla ilgili hastalık geçirenler bu konuda dikkatli olmalıdır.

Kanser Tedavisi: Kişi herhangi bir şekilde kanser tedavisi görmüş ya da görüyor ise tedavi sırasında uygulanan radyasyon ve kemoterapi barsaklarda laktaz enzimi üretimine zarar verebilir. Bu nedenle kanser tedavisi süresince ve sonrasında laktoz intolerans durumuna mutlaka dikkat edilmelidir.

 

Laktoz İntoleransının Tanısı, Tedavisi ve İlaçları

Laktoz intoleransı sindirim sisteminde laktoz emiliminin yapılıp yapılmadığının kontrol edildiği testler ile tespit edilir. Sindirim sisteminde laktoz emiliminin yapılıp yapılmadığını hidrojen solunum testi, laktoz tolerans testi ve dışkı asit testi ile tespit edilebilir. Bu testler kolayca uygulanabilen testlerdir.

Laktoz tolerans testi aç kalma süreciyle başlar. Sonrasında laktoz içeren bir sıvı içilir. 2 saatlik periyotlarla kişiden kan örnekleri alınır. Laktoz emilimi sonrası kandaki glikoz miktarında artış olması gerekir. Bu nedenle kanda glikoz seviyesi ölçülür. Eğer laktoz tam olarak parçalanmaz ise kan glikoz seviyesi yükselmez ve laktozun sindirilemediği anlaşılır.  

Solunumda hidrojen testinde, kişinin solunum yoluyla havaya bıraktığı hidrojen miktarı ölçülür. Normal olarak solunum ile ciğerlerimizden boşalttığımız havada çok düşük miktarda hidrojen bulunmaktadır. Laktoz sindirilmediğinde kalın barsakta bulunan bakteriler tarafından fermente edilir. Bunun sonucunda hidrojen içeren çeşitli gazlar açığa çıkar. Açığa çıkan hidrojen gazı barsaktan emilerek kana geçer ve akciğerler yolu ile vücuttan atılır. Testte hastalara laktozlu bir sıvı içirilir ve düzenli aralıklarla akciğerlerden boşalttığı solunum havası analiz edilir. Akciğerlerle dışarı atılan havanın içerisinde hidrojen miktarı normal seviyenin üzerinde ise kişide laktoz intolerans durumu mevcuttur anlamına gelir.

 

Laktoz İntolerans ile Yaşam; Laktoz İntolerans ile Başa Çıkma ve Korunma

Laktoz intolerans hastalığının kesin bir tedavisi bulunmamaktadır. Bu hastalık ile başa çıkmanın tek ve en önemli yolu, laktoz içeren gıdaların tüketilmemesidir. Laktoz tüm canlıların (hayvanların) sütlerinde bulunan bir madde olduğu için yalnızca inek sütünün içilmemesi çözüm değildir. Laktoz intolerans hastalığı olan kişiler tüm hayvanların sütlerini ve bu sütlerden yapılmış süt ürünlerini ve gıda katkı maddelerini tüketmemelidir. Laktoz içeren gıda katkı maddeleri ile ilgili detaylı bilgi Gıda Katkı Maddeleri konu başlığı altında inceleyebilirsiniz. Süt ve süt ürünü olan ve/veya olması muhtemel gıdalar şunlardır: Sütler, peynir, ayran, sütlü içecekler, krema, tereyağı, tereyağı içeren gıdalar, süt tozu, peynir altı suyu tozu, ekmekler, unlu mamüller, işlenmiş kahvaltılık tahıllar, kahvaltılık içecekler, hazır çorbalar, margarinler, salata sosları, şekerlemeler, bisküviler, kekler vb.. Laktoz intolerans olan kişilerin aldıkları gıdaların etiketlerini ve ürün içerik bilgilerini çok dikkatli incelemesi ve laktoz içeren gıdalar tüketmemesi gerekir. Laktoz intolerans olan kişiler yoğurt, klasik beyaz peynir gibi fermente süt ürünlerini genellikle tüketebilirler. Çünkü fermantasyon işlemi sırasında süt içerisinde buluna laktoz laktik asit bakteri tarafından parçalanır. Bu nedenle fermente süt ürünlerinde laktoz miktarı ya sıfırdır ya da zarar vermeyecek seviyelerde düşüktür.

Gıdalara ek olarak laktoz; reçete ile verilen ilaçlarda, doğum kontrol haplarında, mide asidi ve gazını dengelemek için kullanılan ilaçlarda da bulunmaktadır. Laktoz intolerans olan kişiler bu ilaçlara da dikkat etmelidir.

Laktoz intolerans olan kişiler laktoz içeren gıdalardan kaçınmanın yanı sıra laktaz enzimi içeren tabletler ve gıda takviyelerini kullanabilirler. Bu tabletler laktoz içeren gıdaların içerisine konularak gıdanın içerisinde bulunan laktozu henüz vücuda girmeden parçalayarak vücuttaki emilimini kolaylaştırmaktadır.

Laktoz intolerans hastalığı olan kişiler süt ve süt ürünleri tüketemeyecekleri için sütten gelen kalsiyum minerali ve D vitamininden yoksun kalabilir, bu eksiklik neticesinde vücutlarında başka anormallilikler yaşabilirler. Bu nedenle laktoz intolerans olan kişiler beslenmelerinde kalsiyum ve D vitamini zengin diğer gıdalara yönelmelidir. Bu gıdalar; brokoli, somon balığı, soya sütü, pirinç sütü, portakal, ıspanak, kalsiyum ve D vitamini ile güçlendirilmiş ve takviye edilmiş gıdalar, kuzu ve dana ciğer ve yumurtadır. Bunlara ek olarak kalsiyum ve D vitamini gıda takviyeleri ile alınabilinir.

 

Hazırlayan: Gıda Müşavirim

Top